Menüler

MAKALE

28.04.2016
Çocuklara mahremiyet eğitiminin verilmesi onların ruhsal ve cinsel açıdan korunmaları açısından çok önemlidir.

Sayın velilerimiz,

            4-5 ve 5-6 yaş gruplarındaki çocuklarımıza tehlikelerden korunma konusunda farkındalık kazandırmak amacıyla bir program hazırlanmıştır. Uygulamada çeşitli fotoğraflar, konu ile ilgili hikâye kitapları, videolar kullanılarak, anlatımlar daha somut ve anlaşılır hale getirilmeye çalışılmıştır.

            Bakımevimizde uygulanan bu program kapsamında sizlerin de mahremiyet eğitimine yönelik bilgi edinmeniz amacıyla aşağıdaki yazı hazırlanmıştır. Konu hakkında bilgi edinmeniz ve çocuğunuzu desteklemeniz için sınıftaki anlatımın bir özetini de yazının sonundaki ekte bulabilirsiniz.

ÇOCUKLARDA MAHREMİYET EĞİTİMİ

            Mahremiyet eğitimi, çocuklara aileler tarafından verilmesi gereken bir eğitimdir. Çocuğun, kendisinin ve diğer insanların özel alanlarının farkına varması, sosyal hayatın içinde kendi özel alanını korumayı öğrenmesi, diğer insanların özel alanlarına saygı duyması, kendisi ile çevresi arasında sağlıklı sınırlar koymayı öğrenmesi gibi bilgileri vermeyi içeren bir eğitimdir.

            Bu eğitimin verilmesi çocukların ruhsal ve cinsel açıdan korunmaları açısından çok önemlidir. Mahremiyet farkındalığı gelişmiş bir çocuk, kendisine yönelecek bir tehlikenin, tehlike olduğunu fark etmeyip, kendisine yönelen anormal davranışın ne anlama geldiğini bilmese bile, durumdan rahatsızlık duyar ve o an o ortamdan uzaklaşmak ister"Bak yavrum, kötü insanlar var, dikkat et, elimi hiç bırakma, yoksa seni kaçırırlar." gibi korku dolu öğütler çocuğun kendisini olası tehlikelerden korumasında yeterli olmadığı gibi çaresizce endişelenmesine neden olabilir. Bir yandan sosyal yönü kuvvetli çocuk yetiştirmek için uğraşılırken, bir yandan da böylesi öğütler çocukların içe kapanmasına ve sosyal çevreden korkmasına neden olabilecektir. Bu nedenle özel alanlarının ihlal edildiği bir durumda nasıl davranmaları ve kimden yardım istemeleri gerektiğini öğretmek çok önemlidir. 

Mahremiyet Eğitiminde Temel Konular

            Çocuk 4 yaşına gelmeye başladığı andan itibaren vücudunun kendisine ait olduğu bilinci kazandırılmalıdır. Çocukta “özel alan”, “mahremiyet” kavramının gelişmesi için yetişkinlerin davranışlarını düzenlemek çok önemlidir. Anne babaları ve diğer tanıdıkları tarafından zorla sıkıştırılan, öpülen, okşanan çocuklarda, bedeninin kendisine ait olduğu fikri gelişemez. Böyle büyütülen çocuklar rahatlıkla taciz vakalarında mağdur olabilirler. Bu bilincin oluşturulmasında en temel faktör anne-babaların çocuklarının bedenleri ile ilgili eylemlerinde çocuklarının onayını almalarıdır. Örneğin, çocuğu sevmek istediklerinde “Sana sarılabilir miyim, öpebilir miyim?” diyerek izin istemek onda hem güven hissinin oluşmasını sağlar, hem de istenmeyen bir durumla karşılaştığında, bu durumla farkını hisseder.

            Bu bağlamda çocukların giysileri herkesin içerisinde değiştirilmemeli; çocuklar çıplak şekilde ev içinde veya ev dışında bulunmamalıdır. Çocuklar mümkünse giysilerini kendileri ve kimsenin görmediği bir ortamda değiştirmelidir. Eğer çocuk kendisi giysilerini değiştiremiyorsa, anne ile ayrı bir odaya gidilerek elbiseler değiştirilmelidir. Kendisini başkalarının yanında çıplak olarak görmeye alışkın olmayan bir çocuk, elbisesinin birileri tarafından çıkartılmasından ciddi rahatsızlık duyacaktır. Bebeklik döneminden itibaren alt değiştirmenin dahi, ortalıkta yapılmasındansa, farklı bir odaya geçilerek yapılması, çocukta mahremiyet duygusunun gelişmesini sağlar.

            Anne-babanın çocuğun görmeyeceği bir alanda giyinip-soyunması da çocuğun bütüncül bir mahremiyet duygusu geliştirmesi açısından önemlidir. Çocuk anne babanın odasına girerken izin istemeli, kapıyı vurmalıdır. Aynı şekilde anne-baba da, çocuğun odasına girerken izin istemeli, her şeye rağmen onun çıplak vücudu ile karşılaşıldığında özür dilenip kapı kapatılmalıdır. Bu davranış kalıbı hem çocuğun kişiliğine saygıyı, hem de çocuğun rahatsız olduğu bir durumda itiraz edebilme becerisi kazandırılması açısından önemlidir.

            Çocuğun kendine ait olan özel alanını koruyabilmesi için öncelikle bu alanı çocuğa tanımlamak gerekir.

“Özel Alan” Kavramını Nasıl Anlatalım?

            Vücudun kişiye özel olan bölgeleri, bu bölgelerin gizlenmesi gerektiği çocuğa iki yaşından itibaren yavaş yavaş hissettirilebilir. Bu alanın başkalarından gizlenmesi ve anne-baba ve doktorlar dışında (anne baba yanında olmadan doktorlar bile özel alanına dokunmamalıdır) bu bölgeye kimsenin dokunmaması gerektiği çocuğa öğretilmelidir.

            Anne-babalar, çocuklara, vücutlarının hangi kısımlarına başkalarının dokunamayacağını, mayo-bikini bölgesini kullanarak açıklayabilirler. Çocuklara;

ü  Kendilerinin mayo/bikinilerinin içinde kalan kısımlarına başkalarının dokunmasına izin vermemeleri ve

ü  Onların da aynı şekilde başkalarının bu kısımlarına dokunmamaları gerektiği öğretilmelidir.

            Çocuk için tanımlanan özel alan aynı zamanda anne-babanın da özel alanıdır. Çocuk anne-babasının bu alanlarını görmek istediğinde aile izin vermemeli, bu alanların kişiye özel olduğunu belirtmeli ve kimseye gösterilemeyeceğini anlatmalıdır.

            "Özel alanlara dokunmak yasak" anlayışının yerleşmesi için anne babaların, aile büyüklerinin ve diğer tanıdıkların çocukla oynarken, onu severken, cinsel organlarına dokunmaması, sıkıştırarak öpmemesi, vurarak sevmemesi çok önemlidir. Eğer bu şekilde uygulamalar yapılırsa çocuklar, bir başkası özel alanına dokunmak istediğinde bunun bir oyun ve sevgi göstergesi mi, yoksa kötü niyetle yapılan bir davranış mı olduğunu anlayamayabilirler. Ayrıca çocuklar bu şekilde başkalarının özel alanlarının kullanılarak onlara şaka yapılabileceğine inanır. Bu sebeple bezlemek, pişik kremi sürmek ve temizlemek durumlarında bile abartıya kaçmamak, aşırı baskı uygulayarak silmemek, çocuğun cinsel organlarıyla oynamamak önemlidir. Çocuğun cinsel organlarını şaka konusu yapmak, göstermesini istemek, onlara dokunmaya çalışmak çocuğun cinsel kimlik gelişimi açısından da oldukça sakıncalıdır.

Çocuklarla Güç Kullanarak ve Onları Rahatsız Ederek Oynama

            Anne-babalar ve akrabalar, çocuklarına olan sevgi gösterileri sırasında çocuklara kendi güçsüzlüklerini hissettirecek kadar büyük ve orantısız güç kullanmaktan kaçınmalıdırlar. Anne-babalar, çocuğuna kendisine güç uygulandığında karşılık verilmesi gerektiğini öğretmelidir. Bunun için bazen çocuğun istemediği bazı durumlarda gösterdiği tepki, güç gösterisi ile kırılmamalı, çocuğun direncinin işe yaradığı bizzat yaşayarak gösterilmelidir.

Banyo ve Tuvalet Alışkanlıklarını Düzenleme

            Çocuklara banyo yaparken yardımcı olan anne babaların üzerinde giysileri olmalı, çıplak şekilde çocuğu yıkamamalıdır. Yedi yaşından sonra banyoda çocukların kendi özel alanlarını kendi temizlemelerine fırsat tanınması, hem sorumluluk hem mahremiyet duygusunun gelişimi açısından önemlidir.

            Benzer şekilde dört yaşına gelen bir çocuk, tuvaletin "özel" bir mekân olduğunu öğrenmeli, tuvalet ihtiyacını gideren birisinin başkaları tarafından görülmesinin uygun olmayacağını bilmelidir.

Anne Babayla Aynı Yatakta Uyuma

            Çocukların, anne babalarının özel ilişkisine şahit olması doğru değildir. Bu nedenle 6 aylıktan itibaren bebeklerin kendi yataklarında uyumaya alıştırılmaları önemlidir.

Televizyondaki Sahneler

            Günlük yaşamda, çocuğun şahit olduğu özel bölge ihlalleri konusunda çocukla konuşulmalı, uygun bir dille açıklama yapılmalıdır.  Örneğin bir televizyon programında, sosyal çevrede vb. arkadaşlarının özel alanına şaka amaçlı dokunan kişinin bu davranışının yanlış olduğu nedenleriyle birlikte açıklanabilir. Çocuklar bu dönemde daha çok taklit yoluyla öğrendikleri için televizyonda gördüğü sahneleri arkadaşlarının üzerinde deneyebilir. İzlenilen TV programlarının içeriğine dikkat edilmelidir.

 

Mahremiyet eğitiminin günümüzde, çocuk yetiştirme alanında ne kadar büyük bir öneme sahip olduğu, her gün izlediğimiz, okuduğumuz ve yaşadığımız olaylarla kendisini göstermektedir. Sağlıklı bir toplum olabilmek için, sağlıklı bir kişilik gelişimi gösteren bireylere ihtiyaç vardır. Bu nedenle de bu toplumun yetişkinleri olarak, kendi özel alanını bilen, alanını koruyan ve başkalarının özel alanlarına da saygı gösteren bireyler yetiştirmek hedeflerimizden biri olmalıdır.


                                                                                                                      Hazırlayan

                                                                                                                      Nesrin ATAMAN

                                                                                                                      Uzman Psikolog


Not: Bu Metin hazırlanırken Pedagoji Derneğinin kaynaklarından yararlanılmıştır.                                                                                                                                               

                   

EK

Kendimi tehlikelerden korumak için neler yapabilirim?

  • Kendi adımı, annemin ve babamın adını ve soyadımızı bilirim.
  • Ev adresimizi, telefon numaramızı ve annemin, babamın nerede çalıştıklarını bilirim.
  • Bir yere gitmeden önce mutlaka, ailemden izin isterim, onlara haber veririm.
  • Dışarıda yardım istemem gerekirse, üniformalı birinden yardım isterim.
  • Yalnız kaldığım yerler güvenli değildir, ben hep arkadaşlarımla oynarım.
  • Tanımadığım kişilerden şeker, çikolata ve başka yiyecek, içecekler ile hediyeleri kabul etmem.
  • Ailemden izinsiz başkalarının arabalarına binmem. Tanımadığım kimselerle birlikte hiçbir yere gitmem.
  • Su birikintisine, kuyu, nehir, göl veya denize yanımda bir yetişkin olmadan yaklaşmam ve içine girmem.
  • Birisi benden yardım isterse, yardım etmeden önce mutlaka ailemden izin alırım.
  • Evde kapı çaldığında, ailemin haberi olmadan, kimseye tek başıma kapıyı açmam.
  • Hiç sır saklamam. Ailemle her şeyi konuşurum, başkalarıyla konuştuklarımı, onlara da anlatırım. Bir kişinin yanında, bir yerde, korkarsam, kendimi kötü hissedersem, hemen aileme söylerim.
  • Tedirginsem, korkarsam hemen bağırırım, çekinmem. Hemen bulunduğum yerden uzaklaşırım, güvenli bir yere giderim.
  • Beni rahatsız eden ve istemediğim şeylere hemen “Hayır!” derim.
  • Özel bölgelerime ailem dâhil, kimsenin dokunmasına izin vermem.
  • Yalnızca ailemden olan kişiler, banyo yaparken ya da tuvalette yardıma ihtiyacım olduğunda, ben izin verirsem dokunabilirler.
  • Biri bana dokunduğunda kötü hissedersem, “Hayır bana dokunma!” derim. Bu benim en doğal hakkım.

Kullanılan Hikaye Kitapları:

ü  Moore-Mallinos J., “Sır Versem Saklar mısın?” Redhouse Kidz, 2012.

ü  Tielmann C., Kraushaar S., “Çağlar Tanımadığı İnsanlarla Bir Yere Gitmez” Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.